Để đọc hiểu đúng văn bản tác phẩm (Phần 1)

Những năm gần đây trong cấu trúc đề thi ngữ văn THPT quốc gia mà học sinh lớp 12 trường THCS, THPT Bạch Đằng chúng ta dự thi bao giờ cũng có câu Đọc hiểu văn bản tác phẩm với tổng 3 điểm. Dù chỉ 3 điểm trong tổng số 10 điểm của bài thi nhưng phần Đọc hiểu lại rất quan trọng bởi nó giúp thí sinh tránh bị điểm liệt khi bài làm kém, đồng thời với những bài làm đạt điểm khá trở lên thì 3 điểm của Đọc hiểu sẽ nâng cao thêm tổng điểm số của bài làm.

Nội dung phần Đọc hiểu thường là trích đoạn một bài thơ hoặc là một bài thơ ngắn. Câu hỏi đặt ra thường có 3 yêu cầu: Xác định thể thơ, Nêu ý nghĩa nội dung, Đặc điểm về nghệ thuật.

Thí sinh muốn giải quyết được 3 yêu cầu trên phải thật hiểu tác phẩm. Không phải là “đọc cái hiểu ngay” nhưng nếu biết cách cảm thụ tác phẩm thì chỉ cần đọc đi đọc lại vài ba lần sẽ hiểu và giải được đề bài.

Riêng yêu cầu đầu tiên: Đoạn trích/bài thơ thuộc thể thơ gì. Câu trả lời đúng sẽ rất ngắn gọn, thường chỉ có mấy chữ, ví dụ: Đoạn trích thuộc thể thơ tự do. Chỉ thế là đã có điểm.

Vấn đề đặt ra là học sinh phải nắm được khái niệm và đặc trưng của các thể thơ. Hiện các tác phẩm thơ gồm các thể sau đây: Lục bát, Song thất lục bát, Đường luật, Tự do, Thể thơ 4 chữ, 5 chữ, 7 chữ, 8 chữ… (gọi chung là thể thơ hiện đại). Nếu nắm vững lí thuyết về thể thơ, chỉ cần đọc qua một lần học sinh đã có thể trả lời được câu hỏi.

Xin dẫn ra đây mấy trường hợp xác định thể thơ:

Thể lục bát:

Sầu đông càng lắc càng đầy

Ba thu dồn lại một ngày dài ghê

(Truyện Kiều – Nguyễn Du)

Song thất lục bát (thường là những tác phẩm có từ thời trung đại):

Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước,
Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen.
Ngoài rèm thước chẳng mách tin,
Trong rèm dường đã có đèn biết chăng?

(Chinh phụ ngâm – Đặng Trần Côn)

Thể Đường luật:

Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà

Cỏ cây chen đá lá chen hoa

(Qua Đèo Ngang – Bà Huyện Thanh Quan)

Thơ tự do:

Tôi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất;
Tôi muốn buộc gió lại
Cho hương đừng bay đi.

(Vội vàng – Xuân Diệu)

Thơ 5 chữ:

Dữ dội và dịu êm
Ồn ào và lặng lẽ
Sông không hiểu nổi mình
Sóng tìm ra tận bể

(Sóng – Xuân Quỳnh)

Đặc trưng của các thể thơ nêu trên thường trừu tượng và làm rối não học sinh khi nghe thầy giảng ở trên lớp. Nhưng nếu đi từ những câu thơ cụ thể với cấu trúc đặc trưng của nó, các em có thể dễ dàng nhận biết để kiếm điểm khi làm bài.

(Còn tiếp)

TS