Để đọc hiểu đúng văn bản tác phẩm (Tiếp theo và hết)

Những năm gần đây trong cấu trúc đề thi ngữ văn THPT quốc gia mà học sinh lớp 12 trường THCS, THPT Bạch Đằng chúng ta dự thi bao giờ cũng có câu Đọc hiểu văn bản tác phẩm với tổng 3 điểm. Dù chỉ 3 điểm trong tổng số 10 điểm của bài thi nhưng phần Đọc hiểu lại rất quan trọng bởi nó giúp thí sinh tránh bị điểm liệt khi bài làm kém, đồng thời với những bài làm đạt điểm khá trở lên thì 3 điểm của Đọc hiểu sẽ nâng cao thêm tổng điểm số của bài làm.

Trong phần 1 của bài này chúng tôi đã nói về khả năng và sự cần thiết của cảm thụ văn bản trong Đọc hiểu tác phẩm văn học.  Ở phần tiếp theo này sẽ là những vấn đề chi tiết hơn của quá trình nhận thức khi Đọc hiểu.

Theo phương pháp giảng văn “truyền thống” trước đây thì trong giờ học văn thầy phân tích tác phẩm để giúp học sinh nhận thức. Học theo kiểu này học sinh luôn ở vào thế bị động và mất đi khả năng phát hiện, sáng tạo trong học tập nói chung và trong môn ngữ văn nói riêng.

Để khắc phục tình trạng ấy hiện nay đa số các giáo viên đã dạy ngữ văn theo phương pháp yêu cầu học sinh đọc hiểu tác phẩm.

Đọc hiểu là hai hoạt động cùng diễn ra gần như đồng thời: Đọc và Hiểu. Mục đích của đọc là để hiểu và muốn hiểu thì phải đọc. Nói như vậy bởi có những người vẫn đọc bình thường nhưng không hiểu gì. Đọc có thể không hiểu nhưng muốn hiểu thì phải đọc.

Vậy, đọc hiểu là từ việc dùng mắt để đọc tác phẩm, từ đó học sinh nhận thức được nội dung của văn bản từ câu chữ, ngữ nghĩa đến đặc trưng nghệ thuật của tác phẩm. Cũng có thể diễn giải một cách cụ thể Hiểu là phải trả lời được các câu hỏi về tác phẩm đã đọc: Cái gì. Ở đâu. Như thế nào.

Như vậy trong Đọc hiểu đã bao gồm cả một quá trình nhận thức về tác phẩm văn học như giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận (nói chung là tất tần tật các vấn đề về nghị luận văn học).

Mục đích của đọc hiểu nói nôm na là hiểu được nội dung văn bản tác phẩm. Nhà văn viết tác phẩm nhằm hướng tới điều gì, ý nghĩa như thế nào. Từ đó làm toát lên tư tưởng của nhà văn qua tác phẩm.

Thông thường những trích đoạn thơ/văn đưa ra trong đề thi để học sinh/thí sinh đọc hiểu là một phần quan trọng của một tác phẩm văn học tiêu biểu đã được khẳng định trong đời sống văn học. Vì thế khi Đọc hiểu, học sinh làm bài phải nêu bật được giá trị cả về nội dung và nghệ thuật của trích đoạn tác phẩm văn học đó.

Chỉ cần như thế các em đã chiếm được 3 điểm trong tổng số 10 điểm tuyệt đối của bài làm.

TS